Bir gıda ambalajının üzerinde onlarca simge bulunuyor. Bazıları yasal zorunluluk, bazıları sektör standardı, bazıları da yalnızca pazarlama.
Hangi simgeler zorunlu?
Türkiye'de gıda etiketlemesi Türk Gıda Kodeksi ile düzenleniyor.
Zorunlu bilgiler arasında ürün adı, bileşen listesi, net miktar, tarih ifadesi, saklama koşulu, üretici bilgisi ve parti numarası bulunuyor.
Bunların bir kısmı yazıyla, bir kısmı simgeyle gösteriliyor.
Alerjen bilgisi zorunlu ve bileşen listesinde kalın yazıyla ya da farklı biçimde vurgulanıyor.
On dört alerjen grubu tanımlı: gluten içeren tahıllar, kabuklu deniz hayvanları, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, kükürt dioksit, lupen ve yumuşakçalar.
Besin değeri tablosu da zorunlu; enerji, yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein ve tuz gösteriliyor.
Bu tablo yüz gram ya da yüz mililitre üzerinden veriliyor.
Porsiyon üzerinden verilen ek tablo gönüllü.
Kar tanesi ve yıldızlar ne anlatıyor?
Bu, en çok yanlış anlaşılan simgelerden.
Kar tanesi simgesi, ürünün dondurulmuş olduğunu gösteriyor.
Yıldız işaretleri ise dondurucu kabinlerinde ve buzdolabı bölmelerinde kullanılıyor.
Yıldız sayısı, o bölmenin ulaşabildiği sıcaklığı ve dolayısıyla saklama süresini gösteriyor.
Tek yıldız eksi 6 derece; donuk ürün bir hafta saklanabiliyor.
İki yıldız eksi 12 derece; bir ay.
Üç yıldız eksi 18 derece; üç ay.
Dört yıldız eksi 18 derece ve altı, ayrıca taze ürün dondurma kapasitesi.
Bu bölmede ürün ambalajındaki tarihe kadar saklanabiliyor.
Ambalajdaki saklama önerisi bu yıldız sistemine göre yazılıyor.
"Üç yıldızlı bölmede 3 ay" gibi ifadeler bu sistemi kullanıyor.
| Simge | Anlamı | Zorunlu mu |
|---|---|---|
| Kar tanesi | Dondurulmuş ürün | Evet |
| Bardak ve çatal | Gıdayla temasa uygun | Evet (ambalaj için) |
| Yeşil nokta | Ambalaj geri kazanım katkısı | Ülkeye göre |
| Üçgen içinde numara | Plastik türü kodu | Hayır, yaygın |
| Yaprak logosu | Organik sertifika | Sertifikalıysa evet |
| Helal logosu | Helal sertifika | Gönüllü |
| Başak üstü çizgi | Glutensiz sertifika | Gönüllü |
Gıdayla temas simgesi ne demek?
Bir bardak ve çatal simgesi.
Ambalajın gıdayla temas etmeye uygun olduğunu gösteriyor.
Bu, ambalaj malzemesinin gıdaya zararlı madde geçirmediğinin beyanı.
Simge, ürünün kendisiyle ilgili değil; kabıyla ilgili.
Saklama kapları, tabaklar ve ambalaj filmlerinde bulunuyor.
Bu simgenin bulunmadığı bir kap gıda saklamak için kullanılmamalı.
Özellikle boya ve kimyasal kaplarının yeniden kullanımı tehlikeli.
Bazı ambalajlarda ek simgeler de var: mikrodalgada kullanılabilir, bulaşık makinesinde yıkanabilir, dondurucuya uygun.
Bunlar farklı şeyler ve karıştırılmamalı; mikrodalgaya uygun bir kap dondurucuya uygun olmayabiliyor.
Geri dönüşüm kodları nasıl okunuyor?
Üçgen içindeki numaralar plastik türünü gösteriyor.
Bir numara PET; su ve içecek şişeleri.
İki numara HDPE; süt şişesi ve deterjan kapları.
Üç numara PVC.
Dört numara LDPE; poşet ve film.
Beş numara PP; yoğurt kabı ve mikrodalgaya uygun kaplar.
Altı numara PS; köpük ambalaj.
Yedi numara diğer.
Bu numaralar, ürünün geri dönüştürülüp dönüştürülemediğini doğrudan söylemiyor.
Yalnızca malzemeyi tanımlıyor.
Geri dönüşüm imkânı belediyeye göre değişiyor.
Ayrı bir simge olan üç oklu döngü, malzemenin geri dönüştürülebilir olduğunu belirtiyor.
Yeşil nokta simgesi ise geri kazanım sistemine mali katkı yapıldığını gösteriyor; ambalajın geri dönüştürülebilir olduğu anlamına gelmiyor.
Bu, sık karıştırılan bir ayrım.
Sertifika logoları neyi garanti ediyor?
Organik logosu, ürünün organik tarım mevzuatına uygun üretildiğini ve bağımsız bir kuruluş tarafından denetlendiğini gösteriyor.
Logonun yanında sertifika kuruluşunun kodu bulunuyor.
Bu kod olmadan logo geçersiz.
Helal logosu, ürünün helal gerekliliklerine uygun üretildiğini belirtiyor.
Türkiye'de akredite kuruluşlar bu belgeyi veriyor.
Glutensiz sertifikası — üstü çizili başak — ürünün gluten oranının milyonda 20'nin altında olduğunu garanti ediyor.
Bu, "gluten içermez" yazısından daha güçlü bir beyan; sertifika denetim içeriyor.
Bazı ambalajlarda kalite sistemleri de yazılı: ISO 22000, HACCP, BRC.
Bunlar üretim tesisinin sistemine ait; ürünün kendisine değil.
Yine de üreticinin denetlenen bir süreç yürüttüğünü gösteriyor.
Tarih ifadeleri arasındaki fark ne?
İki farklı ifade kullanılıyor ve anlamları farklı.
"Son tüketim tarihi" güvenlikle ilgili.
Çabuk bozulan ürünlerde kullanılıyor: taze et, süt, hazır salatalar.
Bu tarihten sonra ürün tüketilmemeli.
"Tavsiye edilen tüketim tarihi" ise kaliteyle ilgili.
Bu tarihten sonra ürün genellikle güvenli ama en iyi kalitesini kaybetmiş oluyor.
Kuru gıdalar, konserveler ve dondurulmuş ürünlerde kullanılıyor.
Bu ayrım gıda israfını azaltmak açısından önemli.
Tavsiye tarihini geçmiş bir kuru makarna genellikle tüketilebiliyor.
Ambalajda ayrıca bir parti numarası bulunuyor.
Bu numara, sorun durumunda ürünün geri çağrılmasını sağlıyor.
Üretim tarihi de bazı ürünlerde yazılı; zorunlu değil ama tazelik göstergesi.
Beyanlar nasıl değerlendirilmeli?
Ambalajda pazarlama amaçlı ifadeler de bulunuyor.
Bunların bir kısmı yasal olarak tanımlı.
"Az yağlı" ifadesi, yüz gramda 3 gramdan az yağ demek.
"Şeker ilavesiz", ürüne şeker eklenmediğini gösteriyor ama doğal şeker içerebiliyor.
"Yüksek lif", yüz gramda 6 gramdan fazla lif demek.
Bu tanımlar mevzuatta yazılı ve denetleniyor.
Ama "doğal", "geleneksel", "ev yapımı" gibi ifadeler tanımlı değil.
Bunlar pazarlama dili ve bir garanti taşımıyor.
En güvenilir bilgi kaynağı bileşen listesi; bileşenler ağırlıkça azalan sırada yazılıyor.
İlk üç bileşen, ürünün ne olduğunu büyük ölçüde gösteriyor.
Ön yüzdeki görselden çok arka yüzdeki listeye bakmak, etiketi doğru okumanın en pratik kuralı.
