Uzun bir elektrik kesintisinde ilk akla gelen sorulardan biri dondurucunun içindeki ürünler oluyor. Cevap, birkaç ölçülebilir değişkene bağlı.
Dondurucu ne kadar süre soğuk kalıyor?
Kapağı hiç açılmayan bir dondurucu, kesinti boyunca içindeki soğuğu belirli bir süre koruyor.
Tam dolu bir dondurucu kırk sekiz saat.
Yarı dolu bir dondurucu yirmi dört saat.
Bu değerler, dondurucunun kapağının hiç açılmaması koşuluyla geçerli.
Ortam sıcaklığı da etkili; yirmi derecelik bir odada bu süreler geçerliyken otuz derecelik bir ortamda yaklaşık yüzde otuz kısalıyor.
| Durum | Süre | Not |
|---|---|---|
| Tam dolu, kapak kapalı | 48 saat | En iyi senaryo |
| Yarı dolu, kapak kapalı | 24 saat | Orta |
| Çeyrek dolu | 10-14 saat | Riskli |
| Her kapak açılışı | -1 ila -2 saat | Kayıp |
| Ortam 30 °C üstü | %30 kısalma | Yaz koşulu |
| Buz aküsü eklenmiş | +6-10 saat | Kazanç |
Doluluk oranı neden bu kadar önemli?
Donuk gıda kendi başına bir soğuk deposu görevi görüyor.
Her donuk ürün eksi on sekiz derecede ve ısınması için enerji gerekiyor.
Bir kilogram donuk gıdanın sıfır dereceye çıkması için yaklaşık 350 kilojoule gerekiyor.
Dondurucu doluysa toplam enerji ihtiyacı büyük; ısınma yavaş oluyor.
Boş alan ise havayla dolu ve hava ısıyı hızlı iletiyor.
Bu yüzden yarı dolu dondurucular, kesinti öncesi su dolu şişelerle doldurulabiliyor; donan su ek bir soğuk deposu oluşturuyor.
Kapak açmak ne kaybettiriyor?
Bu, kesinti sırasında yapılan en yaygın hata.
Her kapak açılışında içerideki soğuk hava dışarı çıkıyor ve yerini oda sıcaklığındaki hava alıyor.
Bir açılış, toplam süreden bir ile iki saat götürüyor.
Beş kez açılan bir dondurucu, kırk sekiz saatlik süresini kırk saate indiriyor.
"Bir bakayım" refleksi bu yüzden en pahalı hareket oluyor.
Kesinti başladığında kapak kapatılıyor ve elektrik gelene kadar hiç açılmıyor.
Sıcaklık nasıl takip ediliyor?
Kapak açmadan sıcaklık bilmenin yolu, önceden hazırlık yapmak.
En basit yöntem bozuk para testi.
Küçük bir kaba su konuyor ve donduruluyor.
Donduktan sonra üzerine bir bozuk para konuyor.
Kesinti sonrası paranın konumu okunuyor; para hâlâ yüzeydeyse ürünler çözülmemiş, paranın altında ya da dibe batmışsa buz erimiş ve yeniden donmuş demek.
Hangi ürünler kurtarılabiliyor?
Kesinti sonrası her ürün aynı değerlendirilmiyor.
Hâlâ buz kristali içeren ve dokunulduğunda sert olan ürünler yeniden dondurulabiliyor.
Tamamen çözülmüş ama dört derecenin altında kalmış ürünler pişirilmek şartıyla kullanılabiliyor.
Dört derecenin üstüne çıkmış ve iki saatten uzun bekleyen ürünler atılıyor.
Et, tavuk, balık ve deniz ürünleri en riskli grup; bu ürünlerde şüphe varsa atılıyor.
Ekmek, hamur işi ve meyve daha toleranslı; çözülmüş olsalar bile güvenlik açısından düşük risk taşıyorlar.
Yeniden dondurmak neden sorunlu?
İki ayrı süreç işliyor.
Birincisi mikrobiyolojik süreç; dört derecenin üstünde bakteri çoğalması başlıyor.
Yeniden dondurmak bu bakterileri öldürmüyor; yalnızca faaliyetlerini durduruyor.
İkincisi yapısal süreç; ilk dondurmadaki buz kristalleri hücre yapısını bozuyor.
İkinci donmada kristaller daha büyük oluyor.
Sonuç, hem güvenlik riski hem belirgin bir doku kaybı; ürün ilk hâline geri dönmüyor.
Kesinti öncesi ne yapılıyor?
Planlı kesintiler önceden duyuruluyor ve hazırlık mümkün oluyor.
Dondurucu sıcaklığı en düşük ayara alınıyor; kesintiden birkaç saat önce yapılan bu ayar, ek bir soğuk rezervi oluşturuyor.
Boş alanlar su dolu şişelerle dolduruluyor.
Buz aküleri donduruluyor.
Ürünler üst üste ve sıkı yerleştiriliyor; sıkı yerleşim hava boşluklarını azaltıyor ve ısı transferini yavaşlatıyor.
Kesinti uzarsa ne yapılıyor?
Kırk sekiz saati aşan kesintilerde birkaç seçenek kalıyor.
Birincisi kuru buz; dondurucuya konan kuru buz sıcaklığı günlerce koruyabiliyor.
On kilogram kuru buz, yarım metreküplük bir dondurucuyu iki üç gün tutuyor.
Havalandırma gerekiyor ve çıplak elle tutulmuyor.
İkincisi taşıma; ürünler elektriği olan bir yere naklediliyor.
Üçüncüsü tüketim; kısmen çözülmüş ürünler pişirilip yeniden dondurulabiliyor, pişmiş ürün çiğ üründen farklı bir kategori oluyor.
Elektrik geldikten sonra ne yapılıyor?
İlk adım sıcaklık ölçümü.
Termometre yoksa ürünlerin dokusu kontrol ediliyor.
Kısmen donuk olanlar yerinde bırakılıyor.
Çözülmüş olanlar ayrı değerlendiriliyor.
Şüpheli ürünler atılıyor; koku, renk ya da doku bozukluğu varsa risk alınmıyor.
Ürünlerin listesi ve durumu yazılıyor; sigorta ya da işletme kaydı gerektiren durumlarda bu kayıt talep edilebiliyor.
İşletmelerde ne değişiyor?
Ticari işletmelerde kurallar daha katı.
Sıcaklık kaydı zorunlu; kayıt cihazları kesinti boyunca ölçüm yapmaya devam ediyor.
Jeneratör bulunduran işletmelerde dondurucular öncelikli devrede tutuluyor.
Kesinti sonrası ürünler HACCP prosedürlerine göre değerlendiriliyor.
Şüpheli ürünler imha ediliyor ve tutanak tutuluyor; bu kayıtlar denetimlerde isteniyor ve gıda güvenliği sisteminin bir parçası oluyor.
Buzdolabı ile dondurucu arasında fark var mı?
Evet ve fark belirgin.
Buzdolabı dört saat dayanıyor; kapağı kapalı tutulduğunda.
Dondurucu yirmi dört ile kırk sekiz saat.
Sebep sıcaklık farkı; buzdolabı dört derecede, dondurucu eksi on sekiz derecede çalışıyor.
Dondurucudaki ürünler ısınmak için çok daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor.
Bu yüzden kesintide öncelik buzdolabındaki ürünlere veriliyor; süt ürünleri, et ve pişmiş yemekler dört saat sonra risk taşımaya başlıyor.
